Promised Land (2012): Naif Bir Eleştiri

Seçil Toprak
Seçil Toprak
28 Haziran 2013

Ülkemizde ilk gösterimini İstanbul Film Festivali’nde yaptıktan yaklaşık üç ay sonra gösterime giren Promised Land (Kayıp Umutlar), çevrecilik bilinciyle sorumluluk kavramını bir araya getirmeye çalışan bir film. Aslında bireysel kurtuluşun bir kurtuluş olmadığını, hatta batışın habercisi olduğunu da bize hatırlatıyor. Ancak sonuçta izleyiciyi tatmin edecek bir fikir çıkaramıyor.

Filmin konusunu kısaca şöyle özetleyebiliriz: Global adlı bir şirketin çalışanları olarak küçük bir Amerikan kasabasına giden Steve Butler (Matt Damon) ve Sue Thomason (Francis McDormand) kasaba halkını kendi topraklarında doğalgaz çıkarılması için ikna etmeye çalışırlar. Aslında bilindik bir süreç olan bu ikna turunu kısaca bitirmeyi ve oradan ayrılmayı düşünen ikili, kasabanın yaşlı kişilerinden Frank Yates’in (Hal Holbrook) soruları karşısında düşünmeye başlayan kasabalıları ikna etmekte zorlanacaklarını anlarlar. Bu gelişmeden sonra olaylara çevreci söylem boyutu da ekleyerek hikâyeye yön veren senaristler Matt Damon ve John Krasinski, anlaşılan o ki dikkatimizi Amerikan şirketlerinin acımasız yönlerine çekmeye çalışmış.

promised land

Ak Koyun Kara Koyun

Film boyunca şirket adamlarını kötü bellemeye çalışsak da hikâyenin küçük detaylarıyla asla kötü olduklarına inanmadığımız Steve ve Sue’nun bir nevi küçük maşalar olarak kullanıldıklarını da sezebiliyoruz. Aslında bu, onların masum olabileceklerini imlese de kişi kendi iradesini hiçe sayarak bulaştığı işlerden sıyrılmayı göze alamıyorsa, hiç kusura bakmasınlar onlara masumdan ziyade korkak diyebiliriz. Hikâyenin başlangıcından itibaren özellikle Steve’e yüklenen geleneksellik söylemi, bu söylemin gösrelleştirildiği küçük imlemeler (özellikle giydiği botlardan vazgeçmemesi) ve “Kötü adam ben değilim” repliğinin birkaç kez tekrarı, finale doğru çizilecek yolun göstergesi. Hatta çevreci olarak ortaya çıkan ve kasabanın gönlünü fethetmiş gibi görünen Dustin Noble (John Krasinski) ile çatıştırılması, filmin genel dramatik yapısının yönünü belirlerken, kimin iyi kimin kötü olduğunun da altını çiziyor.

Promised Land’in çevreye duyarlı yönünü simgeleyen ve akılla hareket etmenin yanı sıra kalbi de temsil eden kahramanı Frank Yates. Denilebilir ki baş kahramanın şekillenmesinde ve değişmesinde (ya da kendini bulmasında) Yates’in rolü büyük. Filmin gereksiz sayılabilecek bir flört görüntüsü, aşk ihtimalinden ziyade Yates’le yürütülen geleneksel damar, filmin yönünü belirleyen yan.

promised land 1

Yazının bu kısmına kadar filmin yönetmenine değinmemiş olmamız, aslında bu filmin bir yönetmen sinemasına örnek olmadığından ileri geliyor. Çünkü yönetmen koltuğunda oturan Gus Van Sant, kendi filmografisi içinde çok değerli işlere sahip olsa da (Elephant, My Own Private Idaho gibi) Promised Land gibi bir filmi sahiplenmesi olası görünmüyor. Zaten filmi izlerken bir Sant filmi izler gibi değil, klasik bir hikâye filmi izler gibi konumlanıyorsunuz. Bunda tabiî filmi ilk önce yönetecek olan kişinin Matt Damon olması ve ajanda trafiğinden filmin Sant’e önerilmesinin etkisi büyük.

Filmin konusunu okuduğunuzda çevreci bir eleştiriye soyunduğunu görebiliyorsunuz. Ancak sözünü sakınmadan söyleyememesi hatta daha da kötüsü, söyler gibi yapması filmi ancak orta düzey bir eleştiri havasında bırakıyor. Halbuki kendisinden önce yapılan ve bundan sonra da yapılacak olması kaçınılmaz çevre konusundaki eleştirel filmlerden biraz feyz alabilirmiş. Mücadele etmeyi değil, kendince çekilmeyi uygun gören kahramanın bu ucuz fedası (para) maalesef hiçbir meseleyi halletmiyor. Filmi de naif bir eleştiri kılığından kurtaramıyor.

Son bir not: Özellikle çevre konusunda etkili bir film izlemek isteyenlere If A Tree Falls… (2011) ve Gasland (2010) filmlerini önerebiliriz.

Türkçe Adı: Kayıp Umutlar

Yönetmen: Gus Van Sant

Senaryo: Matt Damon, John Krasinski 

Yapım: ABD, 2012

Oyuncular: Matt Damon, Francis McDormand, John Krasinski, Hal Holbrook

Süre: 106′ 

Yazarın Puanı:
Ekşi Sinema Puanı:
1 vote, average: 1,00 out of 51 vote, average: 1,00 out of 51 vote, average: 1,00 out of 51 vote, average: 1,00 out of 51 vote, average: 1,00 out of 5